વરસાદની ઘટ વચ્ચે હવે કૃત્રિમ વરસાદની ચર્ચા
ગુજરાતમાં ઓગસ્ટ મહિનામાં વરસાદની ગતિ ધીમી પડતાં ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાં ચિંતા વધી છે. દેવભૂમિ દ્વારકા સહિતના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદની અછત વચ્ચે હવે ક્લાઉડ સીડિંગ એટલે કે કૃત્રિમ વરસાદનો વિકલ્પ ચર્ચામાં આવ્યો છે. હવામાન નિષ્ણાત ચિરાગ શાહના જણાવ્યા પ્રમાણે, અનુકૂળ વાતાવરણીય પરિસ્થિતિ હોય તો આ ટેકનિકનો ઉપયોગ વિચારવા યોગ્ય બની શકે છે.
દ્વારકા-કચ્છમાં વરસાદની અછત
સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં નોંધપાત્ર વરસાદની રાહ યથાવત્ રહી છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ આ વિસ્તારોમાં વરસાદની ઘટને કારણે ખેડૂતો અને પશુપાલકોની ચિંતા વધી છે, જ્યારે દેવભૂમિ દ્વારકા જેવા જિલ્લામાં વરસાદની સ્થિતિ ખાસ નબળી હોવાનું જણાવાયું છે.
કૃત્રિમ વરસાદ એટલે શું?
ક્લાઉડ સીડિંગમાં યોગ્ય પ્રકારના વાદળોની અંદર ચોક્કસ પદાર્થોના સૂક્ષ્મ કણો છોડવામાં આવે છે. આ કણો વાદળોમાં રહેલા પાણીના ટીપાં અથવા બરફના કણોની રચનાને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે અને યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં વરસાદની પ્રક્રિયાને વેગ આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
પરંતુ ક્લાઉડ સીડિંગને વરસાદ બનાવવાની ગેરંટી તરીકે જોવું યોગ્ય નથી. તેના માટે પહેલેથી જ યોગ્ય પ્રકારનાં વાદળો અને જરૂરી વાતાવરણીય પરિબળો હાજર હોવા જરૂરી છે.
માત્ર વાદળો હોય એટલે કૃત્રિમ વરસાદ નહીં
ક્લાઉડ સીડિંગ માટે વાદળોની પ્રકૃતિ, ભેજ, તાપમાન, પવનની ગતિ અને અન્ય વાતાવરણીય પરિબળોનું મૂલ્યાંકન જરૂરી બને છે. એટલે આ ટેકનિક કોઈપણ સમયે કે કોઈપણ વાદળ પર લાગુ કરી શકાય નહીં.
હવામાન નિષ્ણાત ચિરાગ શાહે પણ જણાવ્યું છે કે અનુકૂળ વાતાવરણ ઉપલબ્ધ હોય ત્યારે જ સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાં ક્લાઉડ સીડિંગનો વિકલ્પ ઉપયોગી બની શકે છે.
શું ગુજરાતમાં ખરેખર કૃત્રિમ વરસાદ પડશે?
હાલની માહિતી મુજબ ગુજરાત સરકારે ક્લાઉડ સીડિંગ શરૂ કરવાનો કોઈ સત્તાવાર નિર્ણય જાહેર કર્યો હોવાની પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી. હાલ આ વિકલ્પ અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે. તેથી ‘ગુજરાતમાં કૃત્રિમ વરસાદ વરસાવવાનો નિર્ણય થઈ ગયો’ એવું કહેવું યોગ્ય નહીં બને.
સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં વરસાદની ઘટ ગંભીર બનતી જાય તો ભવિષ્યમાં આ ટેકનિક અંગે વિચારણા થઈ શકે છે, પરંતુ તેનો નિર્ણય હવામાનની વાસ્તવિક સ્થિતિ અને વૈજ્ઞાનિક માપદંડોના આધારે જ થઈ શકે.
વરસાદની ઘટ કેટલી ગંભીર?
આકાશવાણીના 22 ઓગસ્ટના અહેવાલ મુજબ, સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં હજુ 28 ટકા વરસાદની ઘટ નોંધાઈ રહી હતી અને આગામી દિવસોમાં હળવાથી મધ્યમ વરસાદની આગાહી હતી.
અટલે હાલ સૌથી મોટી આશા કુદરતી વરસાદ પર જ છે. જો વાદળો અને જરૂરી પરિસ્થિતિ ઉપલબ્ધ થાય, તો ક્લાઉડ સીડિંગ એક વધારાના વિકલ્પ તરીકે વિચારવામાં આવી શકે છે.