ગુજરાતમાં UCCને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી, લિવ-ઈનમાં જન્મેલા બાળકને પિતાનો હક

ગુજરાતમાં UCCને મંજૂરી

ગુજરાતમાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ એટલે કે UCCને લઈને મોટો કાયદાકીય વિકાસ થયો છે. ગુજરાત વિધાનસભાએ માર્ચ 2026માં પસાર કરેલા UCC બિલને રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુની મંજૂરી મળી છે અને ત્યારબાદ ગુજરાત સરકારના ગેઝેટમાં કાયદો પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, કાયદો વાસ્તવિક રીતે કઈ તારીખથી અમલમાં આવશે તે માટે રાજ્ય સરકારની અલગ નોટિફિકેશન જરૂરી રહેશે.

લિવ-ઈનના બાળકને કાયદેસર માન્યતા

ગુજરાત UCCની મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓમાં લિવ-ઈન રિલેશનશિપમાં જન્મેલા બાળકને કાયદેસર સંતાન તરીકે માન્યતા આપવાની જોગવાઈ છે. કાયદા મુજબ આવા બાળકને દંપતીનું કાયદેસર સંતાન માનવામાં આવશે. વારસાઈની જોગવાઈઓમાં સંતાનોને સ્થાન આપવામાં આવ્યું હોવાથી આવા બાળકોના કાયદેસર વારસાઈ હકો માટે પણ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

પિતાની સંપત્તિમાં હક

નવા કાયદા હેઠળ લિવ-ઈન સંબંધમાં જન્મેલા બાળકના કાયદેસર હકોને સુરક્ષા આપવામાં આવી છે. તેનો અર્થ એ છે કે આવા બાળકને પિતાની સંપત્તિમાં કાયદેસર વારસાઈ હક મળવાનો માર્ગ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યો છે. આ જોગવાઈનો હેતુ લગ્ન બહાર જન્મેલા બાળકોના કાયદેસર અને વારસાઈ અધિકારોને સુરક્ષિત કરવાનો છે.

મહિલાઓ અને સંતાનોના વારસાઈ હક

UCCમાં પુત્ર અને પુત્રીને વારસાઈમાં સમાન સ્થાન આપવાની જોગવાઈ છે. કોઈ વ્યક્તિ વસીયત કર્યા વગર મૃત્યુ પામે ત્યારે તેની સંપત્તિના વારસદારો માટે કાયદામાં ચોક્કસ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. તેમાં સંતાનો ઉપરાંત જીવનસાથી અને માતા-પિતાને પણ નિર્ધારિત શ્રેણીમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.

લિવ-ઈન સંબંધની નોંધણી ફરજિયાત

UCC હેઠળ લિવ-ઈન રિલેશનશિપને પણ કાયદાકીય માળખામાં લાવવામાં આવી છે. રાજ્યમાં લિવ-ઈનમાં રહેતા દંપતીએ સંબંધની નોંધણી માટે નિવેદન રજૂ કરવું પડશે. એક મહિના કરતાં વધુ સમય સુધી સંબંધમાં રહીને નોંધણી માટે નિવેદન ન આપવાની સ્થિતિમાં દંડ અને સજાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે.

આદિવાસી સમુદાયને મુક્તિ

ગુજરાત UCCમાંથી અનુસૂચિત જનજાતિના સભ્યોને મુક્તિ આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત બંધારણના ભાગ 21 હેઠળ જેમના પરંપરાગત અધિકારો સુરક્ષિત છે તેવા ચોક્કસ વ્યક્તિઓ અને સમૂહો પર પણ આ કોડ લાગુ નહીં પડે.

લગ્ન અને છૂટાછેડાના નિયમોમાં ફેરફાર

UCCમાં લગ્નની નોંધણી, છૂટાછેડા, ભરણપોષણ, વારસાઈ અને લિવ-ઈન સંબંધો માટે એકસમાન કાયદાકીય માળખું બનાવવામાં આવ્યું છે. એકથી વધુ લગ્ન પર પ્રતિબંધ સહિત લગ્ન સંબંધિત વિવિધ જોગવાઈઓ પણ કાયદામાં સામેલ કરવામાં આવી છે.

કાયદો ક્યારથી લાગુ થશે?

રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી અને ગેઝેટ પ્રકાશન બાદ કાયદાકીય પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ તબક્કો પૂર્ણ થયો છે. જોકે UCC કઈ તારીખથી અમલમાં આવશે તે રાજ્ય સરકાર ગેઝેટમાં અલગ નોટિફિકેશન દ્વારા નક્કી કરશે. એટલે મંજૂરી મળી ગઈ હોવા છતાં અમલની ચોક્કસ તારીખ અલગથી જાહેર થવાની બાકી છે.