ભારતની પરમાણુ શક્તિ અંગે મોટો અંદાજ
વિશ્વમાં ભારતની પરમાણુ ક્ષમતા અંગે નવો મહત્વપૂર્ણ અંદાજ સામે આવ્યો છે. Federation of American Scientists (FAS)ના 2026ના મૂલ્યાંકન મુજબ ભારત પાસે આશરે 190 પરમાણુ વોરહેડ્સનો કુલ ભંડાર હોવાનો અંદાજ છે. જોકે, આ સત્તાવાર આંકડો નથી, કારણ કે ભારત સરકાર પોતાના પરમાણુ શસ્ત્રભંડારની ચોક્કસ સંખ્યા જાહેર કરતી નથી.
અગાઉના અંદાજ કરતાં વધારો
FASના 2024ના વિશ્લેષણમાં ભારત પાસે અંદાજે 172 એસેમ્બલ્ડ પરમાણુ હથિયારો હોવાનું જણાવાયું હતું. નવા 2026ના અંદાજમાં કુલ સંખ્યા 190 સુધી પહોંચી છે. FASનું કહેવું છે કે ભારતના પરમાણુ ભંડારનું મૂલ્યાંકન અનિશ્ચિતતા સાથે કરવું પડે છે, કારણ કે ભારત અને પશ્ચિમી સરકારો સત્તાવાર આંકડા જાહેર કરતી નથી.
વધારાના વોરહેડ્સનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ
FASના જણાવ્યા પ્રમાણે ભારત પાસે કેટલાક વધારાના વોરહેડ્સ ભવિષ્યની ડિલિવરી સિસ્ટમ્સ માટે ઉપલબ્ધ હોવાની શક્યતા છે. તેનો હેતુ નવી પરમાણુ ક્ષમતાઓ વિકસે ત્યારે ડિટરેન્સ ક્ષમતા જાળવી રાખવાનો હોઈ શકે છે. FAS ભારતના પરમાણુ કાર્યક્રમમાં સતત આધુનિકીકરણની પ્રક્રિયા તરફ પણ ધ્યાન દોરે છે.
જમીન, હવા અને સમુદ્ર આધારિત ક્ષમતા
ભારત લાંબા સમયથી જમીન, હવા અને સમુદ્ર આધારિત પરમાણુ ક્ષમતાના વિકાસ પર કામ કરી રહ્યું છે. FASના અગાઉના વિશ્લેષણોમાં Agni શ્રેણીની મિસાઇલો અને K-4 જેવી સમુદ્ર આધારિત ક્ષમતાઓનો ઉલ્લેખ થયો છે. આ વિકાસને ભારતની વ્યાપક પરમાણુ ડિટરેન્સ નીતિના ભાગરૂપે જોવામાં આવે છે.
ભારતની નીતિ શું કહે છે?
ભારતની પરમાણુ વ્યૂહરચનાનો મુખ્ય આધાર Credible Minimum Deterrence રહ્યો છે. FASના વિશ્લેષણ મુજબ ભારત લાંબા સમયથી No First Use (NFU) નીતિ સાથે જોડાયેલું રહ્યું છે, જોકે આ નીતિ અંગે સમયાંતરે ચર્ચા પણ થતી રહી છે. ભારતે 1998 પછી પરમાણુ પરીક્ષણો પર સ્વૈચ્છિક મોરેટોરિયમ જાળવી રાખ્યું છે.
નોંધ: “ભારતે 30 નવા પરમાણુ હથિયાર તૈયાર કર્યા” એવો ચોક્કસ દાવો ઉપલબ્ધ FAS 2026 આંકડાથી સીધો સાબિત થતો નથી. પ્રકાશન માટે “FASનો અંદાજ: ભારત પાસે 190 પરમાણુ વોરહેડ્સ” એવો ફ્રેમ વધુ તથ્યસંગત રહેશે.