બ્રહ્માંડમાં અદભૂત વિસ્ફોટ

પૃથ્વીથી આશરે 4.5 કરોડ પ્રકાશવર્ષ દૂર આવેલી NGC 7331 ગેલેક્સીમાં એક અદભૂત ખગોળીય ઘટના જોવા મળી રહી છે. આ ગેલેક્સીમાં SN 2026aaiv નામની Type Ia સુપરનોવા નોંધાઈ છે. 1 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ATLAS સર્વેએ આ નવા પ્રકાશમાન પદાર્થની શોધ કરી હતી. ત્યારથી વિશ્વભરના ખગોળશાસ્ત્રીઓ અને એસ્ટ્રોફોટોગ્રાફરોનું ધ્યાન તેના પર કેન્દ્રિત થયું છે.

શું છે Type Ia Supernova?

Type Ia સુપરનોવા સામાન્ય રીતે સફેદ વામન તારાની થર્મોન્યુક્લિયર વિસ્ફોટની ઘટના સાથે જોડાયેલી હોય છે. બાઈનરી સિસ્ટમમાં રહેલો સફેદ વામન પોતાના સાથી તારામાંથી દ્રવ્ય મેળવી શકે છે. ચોક્કસ પરિસ્થિતિમાં તેમાં અનિયંત્રિત થર્મોન્યુક્લિયર પ્રતિક્રિયા શરૂ થાય છે અને ભયાનક ઊર્જા સાથે તારાનો વિનાશ થાય છે. આ પ્રકારની સુપરનોવા ખગોળશાસ્ત્રીઓ માટે ખાસ મહત્વ ધરાવે છે.

એક જ ગેલેક્સીમાં ફરી સુપરનોવા

NGC 7331 માટે આ ઘટના વધુ રસપ્રદ એટલા માટે છે કે 2025માં પણ આ જ ગેલેક્સીમાં SN 2025rbs નામની Type Ia સુપરનોવા જોવા મળી હતી. SN 2025rbsની શોધ 14 જુલાઈ 2025ના રોજ GOTO દ્વારા થઈ હતી અને તેને પણ Type Ia તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી હતી. એટલે લગભગ એક વર્ષના અંતરમાં એક જ ગેલેક્સીમાં સમાન પ્રકારની બે સુપરનોવા જોવા મળી છે.

આકાશમાં ક્યાં જોવા મળશે?

SN 2026aaiv Pegasus એટલે કે પેગાસસ નક્ષત્રમાં આવેલી NGC 7331 ગેલેક્સીમાં છે. તેને શોધવા માટે રાત્રિના આકાશમાં Great Square of Pegasus ઓળખી શકાય છે. ત્યારબાદ Scheat અને Matar તારાઓની આસપાસના વિસ્તારમાં NGC 7331 શોધી શકાય છે. તેનું આકાશીય સ્થાન આશરે RA 22h 37m 05.6s અને Dec +34° 24′ 35″ છે.

નરી આંખે જોવી મુશ્કેલ

આ સુપરનોવા નરી આંખે જોઈ શકાય તેવી નથી. તેની તેજસ્વિતા શરૂઆતમાં આશરે 15.7 magnitude હતી અને ત્યારબાદ તે વધુ તેજ બની રહી હતી. મોટા ટેલિસ્કોપ અથવા Seestar S50 જેવા સ્માર્ટ ટેલિસ્કોપથી તેની તસવીર મેળવવી વધુ સરળ છે. કેટલાક ખગોળપ્રેમીઓએ 14-ઇંચના ટેલિસ્કોપથી તેને જોવાનો પ્રયાસ પણ કર્યો છે.

આપણે ભૂતકાળ જોઈ રહ્યા છીએ

આ ઘટનાનો સૌથી રોમાંચક ભાગ એ છે કે આપણે સુપરનોવાનો પ્રકાશ આજે બનેલી ઘટના તરીકે જોઈ રહ્યા નથી. NGC 7331 આશરે 4.5 કરોડ પ્રકાશવર્ષ દૂર હોવાથી ત્યાંથી નીકળેલા પ્રકાશને પૃથ્વી સુધી પહોંચવામાં લગભગ 4.5 કરોડ વર્ષ લાગ્યા છે. એટલે આજે ટેલિસ્કોપમાં દેખાતો પ્રકાશ વાસ્તવમાં કરોડો વર્ષ જૂની ઘટનાની માહિતી લઈને આવ્યો છે.

સરળ ભાષામાં કહીએ તો, આપણે બ્રહ્માંડમાં અત્યારે શું થઈ રહ્યું છે તે નહીં, પરંતુ કરોડો વર્ષ પહેલાં શું થયું હતું તેનું પ્રકાશમાન દૃશ્ય જોઈ રહ્યા છીએ.