UPI ચાર્જ પર આખરે શું બદલાયું?
UPI હવે ભારતના રોજિંદા જીવનનો અભિન્ન હિસ્સો બની ગયું છે. ચાની દુકાનથી લઈને મોટા શોરૂમ સુધી પેમેન્ટ માટે UPIનો ઉપયોગ થાય છે. ત્યારે ₹2,000થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર ચાર્જ લાગવાની જાહેરાત બાદ લોકો અને વેપારીઓમાં ચર્ચા તેજ બની છે. જોકે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ ચાર્જ ગ્રાહક પાસેથી સીધો વસૂલવાનો નથી, પરંતુ પસંદગીના મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન પર MDR તરીકે લાગશે.
₹2,000 સુધી શું રહેશે?
કેન્દ્ર સરકારની 14 સપ્ટેમ્બરની નોટિફિકેશનમાં ₹2,000 સુધીના UPI ટ્રાન્ઝેક્શનને ચાર્જથી સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યા છે. RuPay ડેબિટ કાર્ડ પેમેન્ટને પણ આ સુરક્ષા આપવામાં આવી છે. એટલે સામાન્ય નાના પેમેન્ટ પર બેન્ક કે પેમેન્ટ સિસ્ટમ પ્રોવાઇડર સીધો કે પરોક્ષ ચાર્જ વસૂલી શકશે નહીં.
₹2,000થી ઉપર શું થશે?
અહીંથી નવો ફેરફાર શરૂ થાય છે. 15 ઓક્ટોબર 2026થી પસંદગીના Person-to-Merchant એટલે કે P2M UPI પેમેન્ટમાં ₹2,000થી વધુની રકમ પર 0.40% MDR લાગશે. ₹5,000ના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર 0.40% પ્રમાણે ₹20 MDR થાય છે. ₹75,000 સુધી આ દર લાગુ રહેશે અને ત્યારબાદ સામાન્ય કેટેગરીમાં મહત્તમ MDR ₹300 રહેશે.
ગ્રાહકના ખાતામાંથી પૈસા કપાશે?
ના. MDRનો મૂળભૂત ચાર્જ મર્ચન્ટ સાઇડનો છે. સરકાર અને NPCIની સ્પષ્ટતા મુજબ ગ્રાહકો પાસેથી આને અલગ UPI ફી તરીકે વસૂલવાની જોગવાઈ નથી. વધુમાં, P2P એટલે વ્યક્તિથી વ્યક્તિને કરવામાં આવતા UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર કોઈ MDR નહીં લાગે, ભલે રકમ ₹2,000થી વધુ હોય.
નાના વેપારીઓને રાહત
નાના વેપારીઓ માટે પણ મહત્વની જોગવાઈ છે. P2PM કેટેગરીમાં UPI QR મારફતે દર મહિને ₹1 લાખથી ઓછું મેળવતા વેપારીઓને Zero MDRની વ્યવસ્થા હેઠળ રાખવામાં આવ્યા છે. એટલે દરેક નાની દુકાન કે સ્ટ્રીટ વેન્ડર પર ₹2,000થી વધુના દરેક પેમેન્ટ માટે 0.40% MDR લાગશે એવું નથી.
કોંગ્રેસનો વિરોધ, સરકારનો બચાવ
આ નિર્ણયને લઈને રાજકીય વિવાદ પણ ઊભો થયો છે. રાહુલ ગાંધીએ સરકાર પર અમેરિકન પેમેન્ટ કંપનીઓના દબાણ સામે ઝૂકવાનો આરોપ લગાવ્યો અને કહ્યું કે મોટા મર્ચન્ટ UPI પેમેન્ટ પર MDRનો અંતિમ બોજ ગ્રાહકો સુધી પહોંચી શકે છે. બીજી તરફ, સરકાર અને ભાજપ તરફથી એવો જવાબ આપવામાં આવ્યો છે કે આ ગ્રાહક પર કોઈ UPI ટેક્સ નથી, પરંતુ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમના ખર્ચને ટકાઉ બનાવવાનો પ્રયાસ છે.