સવાલ કેમ ચર્ચામાં આવ્યો?
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના તણાવ વચ્ચે ઉડ્ડયન ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલો એક મહત્વપૂર્ણ સવાલ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. જો કોઈ પાયલટ પાકિસ્તાની નાગરિક હોય, પરંતુ તે પાકિસ્તાની એરલાઇનને બદલે કોઈ વિદેશી એરલાઇનમાં કામ કરતો હોય, તો શું તે ભારતના એરસ્પેસમાં વિમાન ઉડાવી શકે? તેનો જવાબ માત્ર પાયલટની રાષ્ટ્રીયતા પરથી નક્કી થતો નથી.
એરસ્પેસ પ્રતિબંધ કોના પર છે?
ભારતે પાકિસ્તાન સાથેના તણાવ વચ્ચે પાકિસ્તાનમાં રજિસ્ટર્ડ વિમાનો તેમજ પાકિસ્તાની એરલાઇન્સ અને ઓપરેટરો દ્વારા સંચાલિત, માલિકીના અથવા લીઝ પર લેવામાં આવેલા વિમાનો પર ભારતીય એરસ્પેસનો પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આ પ્રતિબંધ વિમાન અને તેના ઓપરેટર સાથે જોડાયેલો છે, માત્ર પાયલટની નાગરિકતા સાથે નહીં. 2026માં પણ આ પ્રકારના પ્રતિબંધો NOTAM દ્વારા સમયાંતરે લંબાવવામાં આવ્યા છે.
પાકિસ્તાની પાયલટ અને વિદેશી એરલાઇન
આથી જો કોઈ પાકિસ્તાની નાગરિક કોઈ UAE, યુરોપિયન અથવા અન્ય વિદેશી એરલાઇનમાં પાયલટ તરીકે કામ કરતો હોય અને તે વિમાન પાકિસ્તાનમાં રજિસ્ટર્ડ ન હોય કે પાકિસ્તાની ઓપરેટર દ્વારા સંચાલિત ન હોય, તો માત્ર પાયલટ પાકિસ્તાની છે એટલા માટે ભારતીય એરસ્પેસ પ્રતિબંધ આપમેળે લાગુ પડે છે એવું કહી શકાય નહીં. જોકે ફ્લાઇટને ભારતના નિયમો, જરૂરી મંજૂરીઓ અને લાગુ પડતી સુરક્ષા પ્રક્રિયાઓનું પાલન કરવું પડે છે.
ભારતમાં લેન્ડિંગનો નિયમ અલગ
ભારતીય એરસ્પેસમાંથી પસાર થવું અને ભારતમાં વિમાન ઉતારવું અથવા ક્રૂ તરીકે ભારતમાં પ્રવેશવું બે અલગ બાબતો છે. ભારતમાં પ્રવેશવા માટે વિઝા અને ઇમિગ્રેશન સંબંધિત નિયમો લાગુ પડે છે. વિદેશી નાગરિકો માટે ભારતના ઇમિગ્રેશન નિયમો અલગ છે અને પાકિસ્તાની નાગરિકો માટે વિશેષ પ્રક્રિયાઓ પણ લાગુ પડે છે.
સીધો જવાબ શું છે?
અટલે કે પાકિસ્તાની પાયલટની નાગરિકતા એકલી જ ભારતના એરસ્પેસમાં ઉડાન માટે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધનું કારણ નથી. મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે વિમાન કયા દેશમાં રજિસ્ટર્ડ છે, કઈ એરલાઇન અથવા ઓપરેટર તેને ચલાવે છે અને સંબંધિત ફ્લાઇટ માટે કઈ મંજૂરીઓ લાગુ પડે છે. બીજી તરફ ભારતમાં લેન્ડિંગ અથવા ક્રૂ તરીકે પ્રવેશ માટે વિઝા, ઇમિગ્રેશન અને અન્ય જરૂરી ક્લિયરન્સ અલગથી મહત્વ ધરાવે છે. ભારતના સિવિલ એવિએશન નિયમન હેઠળ વિદેશી ઓપરેટરો અને ફ્લાઇટ્સ માટે પણ નિયમનકારી મંજૂરીઓની વ્યવસ્થા છે.
Explain Section
પાકિસ્તાની પાયલટ હોવો અને પાકિસ્તાની વિમાન હોવું એક જ બાબત નથી.
ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ પાકિસ્તાની નાગરિક વિદેશી એરલાઇનમાં પાયલટ હોય અને તે વિમાન પાકિસ્તાનમાં રજિસ્ટર્ડ ન હોય, તો માત્ર પાયલટની નાગરિકતાના આધારે ભારતીય એરસ્પેસ પ્રતિબંધ લાગુ પડે તે જરૂરી નથી.
પરંતુ જો વિમાન પાકિસ્તાનમાં રજિસ્ટર્ડ હોય અથવા પાકિસ્તાની એરલાઇન અથવા ઓપરેટર હેઠળ આવતું હોય, તો ભારતીય એરસ્પેસ પર લાગુ પ્રતિબંધ મહત્વનો બને છે.