NATOમાં ફૂટના સંકેત કે વ્યૂહાત્મક ફેરફાર? બ્રિટન-ફ્રાન્સને બેઠકમાં સ્થાન નહીં

NATOમાં વધતો આંતરિક તણાવ

વિશ્વના સૌથી મોટા લશ્કરી ગઠબંધન NATOમાં અમેરિકા અને તેના યુરોપિયન સાથી દેશો વચ્ચેના મતભેદ ફરી ચર્ચામાં આવ્યા છે. પોલેન્ડમાં યોજાનારી એક મહત્વની સુરક્ષા બેઠકમાંથી બ્રિટન અને ફ્રાન્સને બહાર રાખવાના અહેવાલો સામે આવ્યા બાદ NATOની આંતરિક એકતા અને ભવિષ્યની વ્યૂહરચનાને લઈને સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. જોકે, આ ઘટનાને આધારે બ્રિટન કે ફ્રાન્સ NATO છોડવાના છે એવું કહેવા માટે હાલમાં કોઈ સત્તાવાર આધાર નથી.

બ્રિટન-ફ્રાન્સને કેમ રાખવામાં આવ્યા બહાર?

અહેવાલો અનુસાર અમેરિકી સંરક્ષણ વિભાગના નીતિ અધિકારી એલ્બ્રિજ કોલ્બીના નેતૃત્વ હેઠળ NATOના ભવિષ્ય અને યુરોપિયન સુરક્ષા વ્યવસ્થા અંગે નાના જૂથમાં ચર્ચા માટે બેઠકનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. તેમાં નોર્વે, સ્વીડન, ફિનલેન્ડ, પોલેન્ડ, જર્મની અને નેધરલેન્ડ્સ જેવા દેશોના પ્રતિનિધિઓ સામેલ હોવાના અહેવાલ છે. બીજી તરફ બ્રિટન, ફ્રાન્સ અને બાલ્ટિક દેશોને આમંત્રણ ન મળતા યુરોપિયન રાજદ્વારી વર્તુળોમાં અસંતોષ જોવા મળ્યો છે.

‘ગુડ અને બેડ એલાઇઝ’ની ચર્ચા

આ સમગ્ર મામલો માત્ર એક બેઠક પૂરતો સીમિત નથી. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્ર તરફથી NATOના સાથી દેશોને સંરક્ષણ ખર્ચ વધારવા અને અમેરિકી વ્યૂહાત્મક પ્રાથમિકતાઓને વધુ મજબૂત સમર્થન આપવા માટે સતત દબાણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. અમેરિકી સંરક્ષણ મંત્રી પીટ હેગસેથ અને અન્ય અધિકારીઓના વલણને કારણે એવા સવાલો પણ ઊભા થયા છે કે શું NATOમાં સહયોગીઓ સાથેના સંબંધો હવે તેમના યોગદાન અને નીતિગત સમર્થનના આધારે વધુ અલગ રીતે જોવામાં આવી રહ્યા છે.

5 ટકા સંરક્ષણ ખર્ચનું દબાણ

2025ના હેગ NATO સમિટમાં સભ્ય દેશોએ 2035 સુધીમાં GDPના 5 ટકા સુધી સંરક્ષણ અને સુરક્ષા સંબંધિત ખર્ચ કરવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો હતો. તેમાં ઓછામાં ઓછા 3.5 ટકા રકમ મુખ્ય લશ્કરી જરૂરિયાતો માટે અને 1.5 ટકા સુધીનો ખર્ચ વ્યાપક સુરક્ષા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સાયબર અને સ્થિતિસ્થાપકતા જેવા ક્ષેત્રો માટે રાખવાનો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકી વહીવટીતંત્ર તરફથી આ લક્ષ્યાંકના ઝડપી અમલીકરણ પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.

શું બ્રિટન-ફ્રાન્સ NATO છોડશે?

હાલની સ્થિતિમાં બ્રિટન કે ફ્રાન્સ NATOમાંથી બહાર નીકળવાની કોઈ સત્તાવાર પ્રક્રિયા શરૂ કરી ચૂક્યા હોવાનું સામે આવ્યું નથી. NATO સંધિની કલમ 13 મુજબ કોઈ સભ્ય દેશ ગઠબંધન છોડવા માંગે તો તેને અમેરિકાને લેખિત નોટિસ આપવી પડે છે અને ત્યારબાદ એક વર્ષ પૂર્ણ થયા પછી સભ્યપદ સમાપ્ત થાય છે. તેથી માત્ર કોઈ બેઠકમાંથી બાકાત રાખવામાં આવવું અને NATOમાંથી બહાર નીકળવું બે અલગ બાબતો છે.

NATO તૂટશે કે બદલાશે?

હાલના સંકેતોને NATOના તાત્કાલિક વિઘટન તરીકે જોવું યોગ્ય નથી. 2026ના અંકારા સમિટમાં પણ NATO દેશોએ સામૂહિક સુરક્ષા, Article 5 અને 2035ના સંરક્ષણ ખર્ચના લક્ષ્યાંક પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધતા ફરી વ્યક્ત કરી હતી. જોકે અમેરિકા અને યુરોપ વચ્ચે સંરક્ષણ ખર્ચ, વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા અને વિદેશ નીતિને લઈને મતભેદ વધતા જાય તો NATOની અંદર સત્તાના સંતુલન અને યુરોપની પોતાની સુરક્ષા ક્ષમતા અંગે ચર્ચા વધુ તેજ બની શકે છે.