મોંઘવારીની નવી ચિંતા
ભારત માટે મોંઘવારી વધવાના નવા એંધાણ સામે આવ્યા છે. એપ્રિલથી જૂન 2026 દરમિયાન દેશનું ક્રૂડ ઓઈલ આયાત બિલ 61% વધીને 49.8 અબજ ડોલર પર પહોંચી ગયું છે. ખાસ વાત એ છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતે ગયા વર્ષની સરખામણીએ ઓછું કાચું તેલ આયાત કર્યું હોવા છતાં ઊંચી આંતરરાષ્ટ્રીય કિંમતોને કારણે ખર્ચમાં મોટો વધારો નોંધાયો છે.
ઓછી આયાત છતાં ખર્ચ વધ્યો
પેટ્રોલિયમ પ્લાનિંગ એન્ડ એનાલિસિસ સેલ (PPAC)ના આંકડા અનુસાર, એપ્રિલ-જૂન દરમિયાન ભારતે 59.8 મિલિયન ટન કાચું તેલ આયાત કર્યું, જ્યારે ગયા વર્ષે આ આંકડો 62.6 મિલિયન ટન હતો. એટલે કે આયાતમાં લગભગ 4 ટકાનો ઘટાડો થયો, છતાં કુલ આયાત બિલમાં 61 ટકાનો ઉછાળો આવ્યો. જૂન મહિનામાં પણ આયાતનો જથ્થો 7 ટકા ઓછો રહ્યો, પરંતુ બિલ 48 ટકા વધીને 14.7 અબજ ડોલર થઈ ગયું.
અમેરિકા-ઈરાન તણાવ બન્યો મુખ્ય કારણ
આ વધારા પાછળનું મુખ્ય કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ભારે તેજી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધેલા લશ્કરી તણાવ તેમજ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ઉભી થયેલી અનિશ્ચિતતાને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ અનેક વખત 100 ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઉપર પહોંચ્યા હતા. આ માર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાંનો એક હોવાથી તેની અસર વૈશ્વિક બજારમાં જોવા મળી.
ત્રણ મહિના રહ્યા ભારે ઉતાર-ચઢાવ
એપ્રિલમાં યુદ્ધવિરામના અહેવાલો બાદ બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ લગભગ 90 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી નીચે આવ્યો હતો, પરંતુ બાદમાં તણાવ વધતા ભાવ 126 ડોલર પ્રતિ બેરલથી પણ ઉપર પહોંચ્યા. મે દરમિયાન પણ કિંમતો લાંબા સમય સુધી 110 ડોલર પ્રતિ બેરલથી વધુ રહી. જૂનમાં સરેરાશ ભાવ ઘટીને 83.22 ડોલર પ્રતિ બેરલ થયો હોવા છતાં સમગ્ર ત્રિમાસિક ગાળાની અસર ભારતના આયાત બિલમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી.
ભારતની અર્થવ્યવસ્થા પર શું અસર થશે?
ભારત તેની જરૂરિયાતનું 85 ટકાથી વધુ કાચું તેલ આયાત કરે છે. તેથી ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો દેશ માટે સીધી ચિંતા બની શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો ઊંચા ભાવ લાંબા સમય સુધી યથાવત રહેશે તો મોંઘવારી, ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD) અને સરકારના ખર્ચ પર દબાણ વધી શકે છે. અંદાજ મુજબ, ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતમાં પ્રતિ બેરલ માત્ર 1 ડોલરનો વધારો પણ ભારતનું વાર્ષિક આયાત બિલ લગભગ 2 અબજ ડોલર સુધી વધારી શકે છે.