રિવરફ્રન્ટની ચમક વચ્ચે નદીના પાણીની ગુણવત્તા પર સવાલ
અમદાવાદની સાબરમતી નદી શહેરની ઓળખ છે, પરંતુ નદીના કેટલાક વિસ્તારોમાં પ્રદૂષણની સ્થિતિ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે. નદીની સફાઈ અને સૌંદર્યીકરણ પાછળ ખર્ચ થવા છતાં વાસણા બેરેજથી આગળના વિસ્તારોમાં ઔદ્યોગિક ગંદા પાણીના નિકાલ અને તેના સંભવિત પરિણામો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. સૌથી મહત્ત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે જો આ પાણીનો ઉપયોગ ખેતીમાં થતો હોય, તો તેનાથી ઉગતા શાકભાજીની ગુણવત્તા અને નાગરિકોના સ્વાસ્થ્ય પર શું અસર પડી શકે?
વાસણા બેરેજ પછી ઔદ્યોગિક પાણીના નિકાલ અંગે આક્ષેપ
મળેલી વિગતો મુજબ, વાસણા બેરેજ પછી સાબરમતીના કેટલાક ભાગોમાં કેમિકલયુક્ત ઔદ્યોગિક પાણી છોડવામાં આવતું હોવાના આક્ષેપો છે. આવા પાણીમાં હાનિકારક રસાયણો અથવા ભારે ધાતુઓ હોય તો તે નદીના જળચર જીવન, જમીનની ગુણવત્તા અને આસપાસના પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. જોકે, પ્રદૂષણનું ચોક્કસ પ્રમાણ જાણવા માટે સંબંધિત સ્થળોના પાણીના નમૂનાઓની વૈજ્ઞાનિક તપાસ અને તાજેતરના પરીક્ષણ અહેવાલો જરૂરી છે.
ધોળકા સુધી ખેતી અને શાકભાજીની સુરક્ષાનો સવાલ
વાસણા બેરેજથી ધોળકા તરફના વિસ્તારમાં નદીના પાણીનો ઉપયોગ ખેતી માટે થતો હોવાની રજૂઆત કરવામાં આવી છે. જો પ્રદૂષિત પાણીથી શાકભાજી ઉગાડવામાં આવતાં હોય, તો તેમાં હાનિકારક તત્ત્વો પ્રવેશવાની શક્યતા અંગે તપાસ જરૂરી બને છે. આવા શાકભાજી બજાર સુધી પહોંચતા હોય તો ગ્રાહકોની સુરક્ષા માટે પાણી, જમીન અને પાકના નમૂનાઓનું પરીક્ષણ કરવું મહત્ત્વનું છે. જોકે, ચોક્કસ શાકભાજીમાં ઝેરી તત્ત્વો હોવાની પુષ્ટિ પ્રયોગશાળાના અહેવાલ વિના કરી શકાય નહીં.
સફાઈના ખર્ચ સામે પરિણામોની તપાસ જરૂરી
નદીની સફાઈ, ગંદા પાણીની પ્રક્રિયા અને ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણના નિયંત્રણ માટે કરવામાં આવતાં પગલાં કેટલાં અસરકારક છે તે અંગે પારદર્શક માહિતી ઉપલબ્ધ હોવી જરૂરી છે. માત્ર નદીના દેખાવમાં સુધારો પૂરતો નથી; પ્રદૂષિત પાણીના નિકાલ પર નિયંત્રણ, ગંદા પાણીની યોગ્ય પ્રક્રિયા અને નિયમિત ગુણવત્તા પરીક્ષણ પણ એટલાં જ જરૂરી છે. સંબંધિત તંત્રએ પ્રદૂષણના સંભવિત સ્ત્રોતો ઓળખીને નિયમોના ભંગની તપાસ કરવી જોઈએ.
નાગરિકોના સ્વાસ્થ્ય માટે વૈજ્ઞાનિક તપાસ મહત્ત્વની
સાબરમતીના પાણીથી થતી ખેતી અને બજારમાં વેચાતા શાકભાજીની સુરક્ષા અંગે ઊભી થયેલી ચિંતાનો ઉકેલ તથ્યો અને પરીક્ષણના આધારે જ મળી શકે. પાણીમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ, રસાયણો અને ભારે ધાતુઓની હાજરી તેમજ શાકભાજીમાં રહેલા અવશેષોની તપાસ કરવાથી વાસ્તવિક સ્થિતિ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે. નદીની સ્વચ્છતા માત્ર પર્યાવરણનો મુદ્દો નથી, પરંતુ ખેતી, ખાદ્ય સુરક્ષા અને જાહેર આરોગ્ય સાથે પણ જોડાયેલો છે.