પિતૃત્વ પર શંકા હોય તો DNA ટેસ્ટ થઈ શકે? સુપ્રીમ કોર્ટે આપ્યો મોટો ચુકાદો

બાળકના પિતૃત્વ અંગે કોર્ટનો મોટો નિર્ણય

વૈવાહિક વિવાદમાં બાળકના પિતૃત્વને લઈને ગંભીર પ્રશ્ન ઊભો થાય અને પતિ પોતાના છૂટાછેડાના કેસમાં પત્નીની બેવફાઈના આરોપને સાબિત કરવા માટે DNA ટેસ્ટની માંગ કરે, તો યોગ્ય સંજોગોમાં કોર્ટ એવો ટેસ્ટ કરાવવાનો આદેશ આપી શકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તાજેતરના કેસમાં DNA ટેસ્ટને મંજૂરી આપતા નીચલી અદાલત અને હાઈકોર્ટના આદેશને યથાવત રાખ્યો છે. જોકે, કોર્ટનું વલણ સ્પષ્ટ છે કે આવા ટેસ્ટ દરેક વૈવાહિક વિવાદમાં આપમેળે કરાવી શકાય નહીં.

પતિએ કહ્યું- બાળકનો જૈવિક પિતા હું નથી

આ કેસમાં પતિએ પત્ની પર બેવફાઈ અને છેતરપિંડીના આરોપ લગાવીને છૂટાછેડાની અરજી કરી હતી. પતિનો દાવો હતો કે લગ્નજીવન દરમિયાન જન્મેલા બાળકનો તે જૈવિક પિતા નથી. તેણે અગાઉ ખાનગી રીતે DNA ટેસ્ટ કરાવ્યો હતો અને રિપોર્ટમાં તે બાળકનો જૈવિક પિતા ન હોવાનો દાવો સામે આવ્યો હતો. ત્યારબાદ તેણે કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ સત્તાવાર DNA ટેસ્ટ કરાવવાની માંગ કરી હતી.

પત્નીએ કોર્ટમાં DNA ટેસ્ટનો વિરોધ કર્યો

પત્નીએ કોર્ટમાં DNA ટેસ્ટ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેનો તર્ક હતો કે વ્યક્તિને તેની ઇચ્છા વિરુદ્ધ DNA ટેસ્ટ માટે મજબૂર કરી શકાય નહીં. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે આ દલીલ સ્વીકારી નહીં અને કેસના સંજોગોમાં પિતૃત્વનો પ્રશ્ન છૂટાછેડાની કાર્યવાહી સાથે સીધો જોડાયેલો હોવાનું ધ્યાનમાં લીધું. બેન્ચે પુણે ફેમિલી કોર્ટ અને બોમ્બે હાઈકોર્ટના આદેશને યથાવત રાખ્યો.

DNA ટેસ્ટ એટલે કોર્ટમાં ‘રોજની પ્રક્રિયા’ નહીં

સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાનો સૌથી મહત્વનો ભાગ એ છે કે DNA ટેસ્ટને નિયમિત અથવા રુટિન પ્રક્રિયા બનાવી શકાય નહીં. અગાઉના ચુકાદાઓમાં પણ કોર્ટે કહ્યું છે કે લગ્નજીવન દરમિયાન જન્મેલા બાળકની વૈધતા અંગે કાયદાકીય ધારણા હોય છે અને તેને હળવાશથી પડકારી શકાય નહીં. DNA ટેસ્ટ ત્યારે જ આદેશિત થઈ શકે જ્યારે પિતૃત્વ સીધો મુદ્દો હોય અને અન્ય પુરાવાથી વિવાદ ઉકેલવો શક્ય ન હોય.

બાળકના હિત અને ગોપનીયતાનું પણ રક્ષણ જરૂરી

કોર્ટ માટે માત્ર સત્ય બહાર લાવવું જ નહીં, પરંતુ બાળકના હિત, ગોપનીયતા અને સામાજિક અસર પણ મહત્વપૂર્ણ છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે DNA ટેસ્ટનો આદેશ આપતાં પહેલાં અદાલતે બંને પક્ષોના હિતોનું સંતુલન કરવું જોઈએ. માત્ર કોઈ એક પક્ષે પિતૃત્વ અંગે શંકા વ્યક્ત કરી હોય એટલા માટે ટેસ્ટનો આદેશ આપવો યોગ્ય નથી.

કાયદામાં બાળકના પિતૃત્વની ધારણા શું છે?

ભારતીય કાયદામાં લગ્નજીવન દરમિયાન જન્મેલા બાળકની વૈધતા અંગે કાયદાકીય ધારણા છે. અગાઉ આ બાબત Indian Evidence Actની Section 112 હેઠળ આવતી હતી; હવે સમાન જોગવાઈ Bharatiya Sakshya Adhiniyamની Section 116માં છે. જોકે, ચોક્કસ સંજોગોમાં મજબૂત પ્રાથમિક પુરાવા હોય અને પિતૃત્વ સીધો વિવાદનો મુદ્દો હોય ત્યારે વૈજ્ઞાનિક પુરાવા તરીકે DNA ટેસ્ટનો સહારો લઈ શકાય છે.

શું હવે પતિની દરેક શંકા પર DNA ટેસ્ટ થશે?

ના. આ ચુકાદાનો અર્થ એવો નથી કે પતિ માત્ર શંકા વ્યક્ત કરીને બાળકનો DNA ટેસ્ટ કરાવી શકશે. સુપ્રીમ કોર્ટના સિદ્ધાંતો મુજબ કોર્ટએ પહેલા જોવું પડશે કે પિતૃત્વ ખરેખર કેસનો મુખ્ય મુદ્દો છે કે નહીં, અન્ય પુરાવા ઉપલબ્ધ છે કે નહીં અને DNA ટેસ્ટ કરાવવો ન્યાયના હિતમાં ખરેખર જરૂરી છે કે નહીં. એટલે આ ચુકાદો કેસ-ટુ-કેસ આધારિત ન્યાયિક નિર્ણય માટે મહત્વપૂર્ણ છે.