નેપાળની તબાહી વચ્ચે વાયરલ વીડિયોથી ભ્રમ
નેપાળ-તિબેટ સરહદે 26 ઓગસ્ટે થયેલી વિનાશક ફ્લેશ ફ્લડ બાદ સોશિયલ મીડિયા પર ગ્લેશિયર તૂટવાનો એક વીડિયો ઝડપથી વાયરલ થયો. દાવો કરવામાં આવ્યો કે ચીની હેલિકોપ્ટર ગ્લેશિયર તૂટેલા સ્થળે પહોંચ્યું હતું અને ત્યાંથી આ વીડિયો બનાવવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ ફેક્ટ-ચેકમાં આ દાવો ખોટો હોવાનું સામે આવ્યું છે. વાયરલ વીડિયો નેપાળનો નહીં પરંતુ અલાસ્કાના Columbia Glacierનો જૂનો વીડિયો છે.
ચીની હેલિકોપ્ટરનો દાવો ખોટો
વાયરલ વીડિયોમાં હેલિકોપ્ટરમાંથી ગ્લેશિયર વિસ્તારમાં પાણીના પ્રચંડ પ્રવાહના દૃશ્યો જોવા મળે છે. સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સમાં તેને નેપાળની તાજેતરની દુર્ઘટના સાથે જોડવામાં આવ્યો હતો. જોકે, તપાસમાં આ જ વીડિયો અમેરિકન પાઇલટ દ્વારા જાન્યુઆરી 2025માં અલાસ્કાના Columbia Glacier પાસે રેકોર્ડ કરાયો હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
તો નેપાળમાં ખરેખર શું થયું?
નેપાળની વાસ્તવિક દુર્ઘટનામાં હિમાલયમાં આશરે 5,200 મીટરની ઊંચાઈએ ગ્લેશિયરનો મોટો હિસ્સો તૂટી પડ્યો હતો. બરફ અને ખડકોનો વિશાળ જથ્થો નીચે પડતાં નદીના પ્રવાહમાં અવરોધ સર્જાયો અને ત્યારબાદ પાણી તથા કાટમાળનો વિનાશક પ્રવાહ નીચેની તરફ ધસી આવ્યો. આ પ્રવાહે લ્હેન્દે નદી મારફતે ભોટેકોશી અને ત્યારબાદ ત્રિશૂલી નદી વિસ્તારમાં ભારે તારાજી સર્જી.
ગ્લેશિયર તૂટ્યાનો અસલી વીડિયો પણ સામે આવ્યો
આ દરમિયાન ગ્લેશિયર તૂટ્યા બાદના દૃશ્યો દર્શાવતો ડ્રોન વીડિયો પણ સામે આવ્યો છે. BBC Verify દ્વારા પ્રમાણિત થયેલા વીડિયોમાં હિમાલયના વિસ્તારમાં ગ્લેશિયરનો મોટો હિસ્સો તૂટી પડ્યા બાદ ધૂળ અને કાટમાળનો વિશાળ ગોટો ઊઠતો દેખાય છે. આ દૃશ્યો વાસ્તવિક ઘટનાની વધુ વિશ્વસનીય તસવીર આપે છે.
તબાહી હજુ પણ ચિંતાજનક
29 ઓગસ્ટના અહેવાલો મુજબ નેપાળમાં મૃત્યુઆંક 626 સુધી પહોંચ્યો છે, જ્યારે હજારો લોકો હજુ ગુમ છે. ચીનના તિબેટ વિસ્તારમાં પણ મોત અને ગુમ થયેલા લોકો નોંધાયા છે. બચાવ કામગીરી મુશ્કેલ હવામાન અને ભારે કાદવ-કાટમાળ વચ્ચે ચાલી રહી છે.
ફેક વીડિયો નહીં, હકીકત પર વિશ્વાસ જરૂરી
નેપાળની દુર્ઘટના ખરેખર વિનાશક છે, પરંતુ તેના નામે જૂના કે અન્ય સ્થળોના વીડિયો વાયરલ થવાથી લોકોમાં ભ્રમ ફેલાઈ શકે છે. તેથી આવા વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરતા પહેલાં તેનું સ્થળ, તારીખ અને મૂળ સ્રોત ચકાસવો જરૂરી છે.