રેલવેમાં ઈંધણનું નવું યુગ

ભારતીય રેલવે હવે ડીઝલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે LNG એટલે કે Liquefied Natural Gas તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. ગુજરાતના સાબરમતીથી દેશની પ્રથમ LNG-ડીઝલ ડ્યુઅલ ફ્યુઅલ DEMUનું સત્તાવાર લોકાર્પણ 27 સપ્ટેમ્બરે થવાનું છે. આ ટ્રેનમાં એક જ સિસ્ટમથી LNG અને ડીઝલ બંનેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. રેલવેના જણાવ્યા મુજબ LNG ડીઝલના વપરાશને આશરે 40 ટકા સુધી બદલી શકે છે, જ્યારે ટ્રાયલના આધારે વાર્ષિક ઇંધણ ખર્ચમાં પણ લાખો રૂપિયાની બચત થવાની શક્યતા છે.

એક જ ટ્રેન, બે પ્રકારનું ઈંધણ

સાબરમતીના Integrated Coaching Depotમાં 1,400 HP ક્ષમતાવાળી બે Driving Power Cars (DPCs)ને LNG-ડીઝલ ડ્યુઅલ ફ્યુઅલ સિસ્ટમથી સજ્જ કરવામાં આવી છે. એટલે ટ્રેન માત્ર LNG પર નિર્ભર નહીં રહે. જરૂરિયાત મુજબ ડીઝલનો પણ ઉપયોગ કરી શકાશે. બંને DPC પર 2,000 કિલોમીટરથી વધુના ફિલ્ડ ટ્રાયલ પૂર્ણ થઈ ચૂક્યા છે અને સિસ્ટમની કામગીરીનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે.

વર્ષે ₹23.9 લાખ સુધીની બચત

આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મોટી ખાસિયતોમાંની એક છે ઇંધણ ખર્ચમાં બચત. ટ્રાયલના આંકડા મુજબ એક DPCથી વાર્ષિક આશરે ₹11.9 લાખની બચતનો અંદાજ છે. જ્યારે બે DPC સાથેની 8-કોચની DEMU રેક માટે વાર્ષિક બચત આશરે ₹23.9 લાખ રહેવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે. જોકે આ આંકડા ટ્રાયલ આધારિત અંદાજ છે અને વાસ્તવિક બચત ટ્રેનના સંચાલન તથા ઇંધણના ભાવ પર નિર્ભર રહેશે.

2,200 લિટરની LNG ટાંકી

દરેક DPCમાં આશરે 2,200 લિટરની LNG ટાંકી લગાવવામાં આવી છે. ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર તેમાં આશરે 950થી 1,000 કિલોગ્રામ જેટલો ઉપયોગી LNG સંગ્રહ થઈ શકે છે. અગાઉના રેલવે સંબંધિત અહેવાલોમાં એક સંપૂર્ણ રિફિલથી આશરે 222 કિલોમીટર સુધીના દૈનિક ઓપરેશનની ક્ષમતા દર્શાવવામાં આવી હતી. તેથી 444 કિમીની રેન્જનો દાવો પ્રકાશિત કરતા પહેલાં સત્તાવાર પુષ્ટિ જરૂરી છે.

પ્રદૂષણમાં પણ ઘટાડો

LNGના ઉપયોગનો હેતુ માત્ર ખર્ચ ઘટાડવાનો નથી. રેલવે અનુસાર ડીઝલના એક ભાગને LNGથી બદલવાથી CO₂, NOx અને પાર્ટિક્યુલેટ મેટર જેવા ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો કરવામાં મદદ મળી શકે છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતીય રેલવેમાં વૈકલ્પિક ઇંધણ અને ઓછા ઉત્સર્જનવાળી ટેક્નોલોજીના ઉપયોગ તરફનું એક પગલું છે.

સાબરમતીથી પાટણ સુધીનું સંચાલન

27 સપ્ટેમ્બરના સત્તાવાર કાર્યક્રમ બાદ આ LNG આધારિત DEMUનું સંચાલન સાબરમતીથી પાટણ રૂટ પર કરવાની માહિતી સામે આવી છે. અગાઉ આ રૂપાંતરિત DEMUનું સાબરમતીથી મહેસાણા, પાલનપુર અને આબુરોડ તરફના રૂટ પર પરીક્ષણ/સંચાલન થયું હોવાના અહેવાલો પણ આવ્યા હતા.

ગુજરાતથી રેલવેના નવા પ્રયોગની શરૂઆત

LNG-ડીઝલ ડ્યુઅલ ફ્યુઅલ ટ્રેનનો પ્રયોગ સફળ થાય તો ભારતીય રેલવેમાં આવી ટેક્નોલોજીનો વધુ વ્યાપક ઉપયોગ કરવાની દિશા ખુલી શકે છે. હાલ આ એક પાયલોટ અને વૈકલ્પિક ઇંધણ આધારિત પહેલ છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ડીઝલ વપરાશ ઘટાડવો, ઓપરેટિંગ ખર્ચ ઘટાડવો અને ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો કરવાનો છે. ગુજરાતના સાબરમતીથી શરૂ થતી આ પહેલ રેલવેના ભવિષ્યના ફ્યુઅલ મિક્સ માટે મહત્વપૂર્ણ પ્રયોગ બની શકે છે.