ખોરાકમાં ભેળસેળનો ખતરનાક ખેલ
ગુજરાતમાં ખાદ્ય પદાર્થોમાં ભેળસેળનો ખેલ હવે માત્ર એકાદ શહેર પૂરતો સીમિત રહ્યો નથી. નકલી હિંગથી લઈને વાસી ખોરાક, ભેળસેળયુક્ત ફરસાણ, શંકાસ્પદ ઘી અને ખરાબ લસ્સી સુધીના કિસ્સાઓ સામે આવી રહ્યા છે. તહેવારોની સિઝનમાં ખાદ્ય પદાર્થોની માંગ વધતા કેટલાક લેભાગુ તત્વો તેનો ગેરલાભ ઉઠાવી રહ્યા છે અને સીધી રીતે લોકોના સ્વાસ્થ્યને જોખમમાં મૂકી રહ્યા છે.
વલસાડમાં 4600 કિલોથી વધુ શંકાસ્પદ હિંગ
વલસાડના ઉમરગામ GIDCમાંથી 4600 કિલોથી વધુ શંકાસ્પદ હિંગનો જથ્થો ઝડપાયો હતો. તેની કિંમત રૂ.26 લાખથી વધુ હોવાનું સામે આવ્યું હતું. ફૂડ એન્ડ ડ્રગ વિભાગે નમૂના લઈને તપાસ હાથ ધરી હતી. હિંગમાં અર્કનું પ્રમાણ નિયત ધોરણ મુજબ ન હોવાનું સામે આવતા મામલો ગંભીર બન્યો હતો. આ ઘટનાએ પેકેટ પર જાણીતી બ્રાન્ડનું નામ હોય તો પણ ગ્રાહકે ગુણવત્તા અંગે સાવચેત રહેવાની જરૂરિયાત ઊભી કરી છે.
જામનગરમાં 353 કિલો વાસી ખોરાકનો નાશ
જામનગરમાં ફૂડ વિભાગે 152 જેટલા એકમોમાં ચેકિંગ હાથ ધર્યું હતું. તપાસ દરમિયાન 14 એકમોમાં બિનઆરોગ્યપ્રદ સ્થિતિ અને વાસી ખોરાક મળી આવ્યો હતો. તંત્રએ 353 કિલો વાસી ખાદ્ય સામગ્રીનો નાશ કર્યો હતો. સાથે જ મીઠાઈ, ફરસાણ અને દૂધની બનાવટોના 139 નમૂના લેબોરેટરીમાં મોકલાયા હતા. નિયમોના ભંગ બદલ 14 પેઢીઓને સ્થળ પર જ દંડ પણ કરવામાં આવ્યો હતો.
રાજકોટમાં ફરાળી પેટીસના નામે ખેલ
રાજકોટમાં પણ ખાદ્ય ભેળસેળ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. આરોગ્ય વિભાગની ફૂડ શાખાની તપાસ દરમિયાન મકાઈના લોટમાંથી બનાવેલી 32 કિલો ફરાળી પેટીસનો જથ્થો ઝડપાયો હતો. 44 પેઢીઓમાં તપાસ હાથ ધરાઈ અને 17 પેઢીઓમાંથી ફરસાણના નમૂના લેવામાં આવ્યા હતા. ગંદકી અને લાયસન્સ સંબંધિત મુદ્દે કેટલીક પેઢીઓને નોટિસ પણ આપવામાં આવી હતી.
સુરતમાં વાસી કઢી અને ખરાબ લસ્સીની ફરિયાદ
સુરતમાં એક પાવભાજી રેસ્ટોરાં સામે ગ્રાહકની ફરિયાદ બાદ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. ગ્રાહકને વાસી કઢી અને ખરાબ લસ્સી પીરસાઈ હોવાની ફરિયાદ મળતા મહાનગરપાલિકાની ટીમે તપાસ કરી હતી. રેસ્ટોરાંને દંડ ફટકારવામાં આવ્યો હતો અને ખાદ્ય સામગ્રીના સેમ્પલ લેવામાં આવ્યા હતા.
પોરબંદરમાં શંકાસ્પદ ઘીનો જથ્થો જપ્ત
જન્માષ્ટમીના તહેવાર પહેલાં ઘીની માંગ વધતા પોરબંદરમાં પણ ચેકિંગ હાથ ધરાયું હતું. છાયા વિસ્તારમાંથી શંકાસ્પદ ઘીનો જથ્થો ઝડપાયો હતો. પ્રાથમિક તપાસમાં વનસ્પતિ ઘીનો ઉપયોગ કરીને તેને શુદ્ધ ઘીના નામે વેચાતું હોવાની શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન 50 બોક્સ વનસ્પતિ ઘી અને નવ ડબ્બા જપ્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
અમદાવાદમાં હવે રસોડા પર CCTVની નજર
ખાદ્ય પદાર્થોની ગુણવત્તા જાળવવા અમદાવાદ મહાનગરપાલિકાએ પણ કડક વલણ અપનાવ્યું છે. ખાદ્ય એકમોના રસોડામાં CCTV કેમેરા લગાવવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે. ફરસાણના એકમોમાં તેલની ગુણવત્તા ચકાસવા માટે TPC મશીનનો ઉપયોગ પણ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. આ વ્યવસ્થાથી રસોડામાં શું ચાલી રહ્યું છે તેની દેખરેખ રાખવાની સાથે તેલની ગુણવત્તા અંગે પણ ચકાસણી કરી શકાય છે.
હવે ગ્રાહક પણ તેલની ગુણવત્તા ચકાસી શકશે
TPC એટલે Total Polar Compounds. તેનો ઉપયોગ વપરાયેલા તેલની ગુણવત્તા ચકાસવા માટે થાય છે. એટલે કે વારંવાર ગરમ કરાયેલા અથવા વધુ ખરાબ થયેલા તેલ અંગે તંત્રને પ્રાથમિક માહિતી મળી શકે છે. અમદાવાદમાં આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ ગ્રાહકોને પણ ખાદ્ય તેલની ગુણવત્તા અંગે વધુ પારદર્શિતા આપવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
ભેળસેળ સામે કાર્યવાહી જરૂરી, પરંતુ જાગૃતિ પણ એટલી જ મહત્વની
એક તરફ તંત્ર દ્વારા દરોડા, સેમ્પલિંગ, દંડ અને જથ્થો જપ્ત કરવાની કાર્યવાહી ચાલી રહી છે, તો બીજી તરફ ગ્રાહકોની જાગૃતિ પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. પેકિંગ, લેબલ, તારીખ, FSSAI વિગતો અને ખાદ્ય પદાર્થની ગુણવત્તા ચકાસ્યા વિના ખરીદી કરવી જોખમી બની શકે છે. ભેળસેળનો ખેલ સંપૂર્ણપણે અટકાવવા માટે તંત્રની કડક કાર્યવાહી સાથે વેપારીઓની જવાબદારી અને ગ્રાહકોની સતર્કતા—બન્ને જરૂરી છે.