ટિકિટ મોંઘી, સવાલ મોટો!

ફ્લાઇટની ટિકિટ બુક કરવા જતાં ભાવ જોઈને મુસાફરોના બજેટનું ગણિત બગડી જાય છે. ખાસ કરીને પીક સીઝન અને વધુ માંગવાળા રૂટ પર હવાઈ ભાડામાં મોટો ઉછાળો જોવા મળે છે. પરંતુ અહીં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે મુસાફરો પાસેથી આટલું ઊંચું ભાડું વસૂલવા છતાં એરલાઇન્સને ખરેખર કેટલો નફો થાય છે? તાજેતરમાં સુપ્રીમ કોર્ટે પણ હવાઈ ભાડામાં અચાનક વધારા અને પારદર્શિતા અંગે કેન્દ્ર પાસેથી નિયમો ઘડવા માટે કાર્યવાહી આગળ ધપાવી છે.

ભારતમાં ફ્લાઇટ કેટલી મોંઘી?

IATAના 2023ના આંકડા પ્રમાણે ભારતમાં એક સામાન્ય નાગરિકને એક વિમાન ટિકિટ ખરીદવા માટે સરેરાશ 17 દિવસની કમાણી જેટલી રકમ ખર્ચવી પડે છે. IATA મુજબ 2011થી 2023 વચ્ચે ભારતમાં સરેરાશ વાસ્તવિક હવાઈ ભાડામાં 25% ઘટાડો થયો હોવા છતાં ઓછી સરેરાશ આવકના કારણે હવાઈ મુસાફરી હજુ પણ ઘણા લોકો માટે મોંઘી છે.

ટિકિટના ભાવમાં 20.5%નો વધારો

હાલના સમયમાં ભાડામાં વધારા પાછળ માત્ર ડાયનેમિક પ્રાઇસિંગ જવાબદાર નથી. કેન્દ્ર સરકારે રાજ્યસભામાં જણાવ્યું હતું કે જૂન 2026માં 72 ડોમેસ્ટિક રૂટના સરેરાશ હવાઈ ભાડામાં માર્ચ 2025ની સરખામણીએ આશરે 20.5%નો વધારો જોવા મળ્યો હતો. સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે એરલાઇન્સના ખર્ચ પર ATFના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ, રૂપિયો-ડૉલર વિનિમય દર, એક્સાઇઝ ડ્યૂટી, VAT અને એરક્રાફ્ટ લીઝ રેન્ટ જેવા અનેક પરિબળો અસર કરે છે.

ડાયનેમિક પ્રાઇસિંગ શું કરે છે?

ફ્લાઇટની ટિકિટનો ભાવ એક જ રહેતો નથી. માગ, ઉપલબ્ધ સીટો અને મુસાફરીની તારીખ નજીક આવતી જાય તેમ ભાડું બદલાઈ શકે છે. એટલે એક જ ફ્લાઇટમાં બે મુસાફરોને અલગ-અલગ સમયે અલગ ભાવ મળી શકે છે. તહેવારો, રજાઓ અથવા કોઈ રૂટ પર અચાનક ક્ષમતા ઘટે ત્યારે આ અસર વધુ જોવા મળે છે.

₹18,000ની કેપ હટાવી દેવાઈ હતી

ડિસેમ્બર 2025માં IndiGoના મોટા પાયે ફ્લાઇટ વિક્ષેપ બાદ સરકારે ડોમેસ્ટિક ફ્લાઇટ માટે અંતર પ્રમાણે ₹7,500થી ₹18,000 સુધીની અસ્થાયી ભાડા મર્યાદા લાદી હતી. આ મર્યાદા 23 માર્ચ 2026થી હટાવી દેવામાં આવી. ત્યારથી સરકારની તરફથી એરલાઇન્સને ભાડું વાજબી અને પારદર્શક રાખવા તથા અયોગ્ય વધારા સામે કાર્યવાહી થઈ શકે તેવી ચેતવણી આપવામાં આવી છે.

મોંઘી ટિકિટ છતાં IndiGoને ખોટ કેમ?

અહીં આખા ગણિતનો સૌથી રસપ્રદ ભાગ આવે છે. ભારતની સૌથી મોટી એરલાઇન્સમાંની એક IndiGoએ FY2025માં ₹7,258 કરોડનો નેટ પ્રોફિટ નોંધાવ્યો હતો. પરંતુ FY2026માં પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ. કંપનીની કુલ આવક લગભગ ₹89,513 કરોડ રહી, પરંતુ વિદેશી વિનિમય અને અન્ય અસાધારણ અસર સહિત કંપનીને ₹2,393.6 કરોડની નેટ ખોટ થઈ.

એરલાઇન્સનો સૌથી મોટો ખર્ચ ક્યાં?

વિમાન ચલાવવાનો ખર્ચ માત્ર મુસાફરની ટિકિટમાંથી મળતી રકમથી સમજાતો નથી. કેન્દ્રના જણાવ્યા પ્રમાણે ATF એટલે કે Aviation Turbine Fuel એરલાઇન્સના કુલ ઓપરેટિંગ ખર્ચના આશરે 35થી 40 ટકા સુધીનો હિસ્સો ધરાવે છે. તેના ઉપર વિમાનની લીઝ, મેન્ટેનન્સ, કર્મચારીઓ, એરપોર્ટ અને એર નેવિગેશન ચાર્જ, વીમો તથા વિદેશી ચલણમાં થનારા ખર્ચનો બોજ આવે છે.

ડૉલર મોંઘો એટલે એરલાઇન્સ પર વધુ બોજ

એરલાઇન્સના ઘણા ખર્ચ ડૉલર સાથે જોડાયેલા હોય છે. વિમાનની લીઝ, કેટલીક જાળવણી સેવાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના ખર્ચમાં ડૉલર મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. એટલે રૂપિયો નબળો પડે તો એરલાઇન્સનો ખર્ચ વધી શકે છે, ભલે ટિકિટનું ભાડું એટલા જ પ્રમાણમાં ન વધે.

Air Indiaની ખોટ પણ મોટી

Air India માટે પણ FY2026 પડકારજનક રહ્યું. ઉપલબ્ધ અહેવાલો અનુસાર કંપનીની FY2026ની ખોટ આશરે ₹26,798 કરોડ સુધી પહોંચી હતી. ઊંચા ઇંધણ ખર્ચ, હવાઈ માર્ગોમાં વિક્ષેપ, પાકિસ્તાની એરસ્પેસ બંધ રહેવા જેવી પરિસ્થિતિ અને અન્ય ઓપરેશનલ પડકારોએ તેના નાણાકીય પરિણામો પર અસર કરી હતી.

તો મુસાફર શું સમજે?

આખું ગણિત સમજીએ તો મોંઘી ટિકિટનો અર્થ સીધો મોટો નફો નથી. મુસાફર પાસેથી મળેલા ભાડામાંથી મોટો હિસ્સો વિમાન ચલાવવાના ખર્ચમાં જાય છે. બીજી તરફ, જ્યારે માંગ વધે અને સીટો ઓછી હોય ત્યારે ડાયનેમિક પ્રાઇસિંગના કારણે મુસાફરને ટિકિટ મોંઘી મળે છે.

એટલે સમસ્યા બે બાજુની છે—મુસાફર માટે ભાડું મોંઘું અને એરલાઇન્સ માટે ઓપરેટિંગ ખર્ચ ઊંચો. હવે સુપ્રીમ કોર્ટના હસ્તક્ષેપ બાદ સરકાર હવાઈ ભાડામાં પારદર્શિતા અને મુસાફર સુરક્ષા માટે કેવા નિયમો લાવે છે તે મહત્વનું બનશે.