ભારતીય નાગરિક કોણ?
ભારતમાં જન્મ થયો એટલે આપમેળે ભારતીય નાગરિકતા મળે છે એવું વર્તમાન કાયદા હેઠળ દરેક વ્યક્તિ માટે સાચું નથી. વ્યક્તિનો જન્મ કયા સમયગાળામાં થયો છે, તેના માતા-પિતાની નાગરિકતા શું હતી અને કેટલીક પરિસ્થિતિમાં તેમની કાનૂની સ્થિતિ શું હતી, તેના આધારે જન્મથી નાગરિકતાના નિયમો નક્કી થાય છે. Citizenship Act, 1955માં આ અંગેની જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.
1950થી 1987 સુધીનો નિયમ
Citizenship Actની કલમ 3 મુજબ, 26 જાન્યુઆરી 1950થી 1 જુલાઈ 1987 પહેલાં ભારતમાં જન્મેલા વ્યક્તિ માટે જન્મ આધારિત નાગરિકતાનો નિયમ અન્ય સમયગાળાની સરખામણીમાં સરળ હતો. આ સમયગાળામાં ભારતમાં જન્મ મુખ્ય આધાર હતો, જોકે કાયદામાં કેટલીક અપવાદરૂપ પરિસ્થિતિઓ પણ નક્કી કરવામાં આવી હતી.
1987 બાદ નિયમોમાં મોટો ફેરફાર
અહીં એક મહત્વપૂર્ણ સુધારો ધ્યાનમાં લેવો જરૂરી છે. આપેલી મૂળ માહિતીમાં 1995નો ઉલ્લેખ છે, પરંતુ કાયદા મુજબ મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર 1986ના Citizenship (Amendment) Actથી થયો હતો અને તેની સંબંધિત જોગવાઈ 1 જુલાઈ 1987થી લાગુ પડી હતી.
1 જુલાઈ 1987થી 2003ના સુધારા અમલમાં આવ્યા ત્યાં સુધી ભારતમાં જન્મેલા વ્યક્તિ માટે જન્મ સમયે ઓછામાં ઓછા એક માતા અથવા પિતા ભારતીય નાગરિક હોવા જરૂરી બન્યું.
2003ના સુધારા બાદ નિયમ વધુ કડક
3 ડિસેમ્બર 2004થી અમલમાં આવેલા 2003ના સુધારા બાદ ભારતમાં જન્મેલા બાળક માટે નિયમ વધુ કડક બન્યો. કાયદા મુજબ, જન્મ સમયે બંને માતા-પિતા ભારતીય નાગરિક હોય, અથવા એક માતા-પિતા ભારતીય નાગરિક હોય અને બીજો ગેરકાયદેસર પ્રવાસી ન હોય, તો જન્મથી નાગરિકતાની જોગવાઈ લાગુ પડી શકે છે.
ભારતીય નાગરિકતા મેળવવાના 5 મુખ્ય રસ્તા
Citizenship Act, 1955માં ભારતીય નાગરિકતા મેળવવા માટે મુખ્ય માર્ગો તરીકે જન્મ, વંશ, રજિસ્ટ્રેશન, નેચરલાઇઝેશન અને પ્રદેશના ભારતમાં સમાવેશ સંબંધિત જોગવાઈઓ છે.