સેમ બ્રાન્ડ, પણ ફોર્મ્યુલા અલગ?

બજારમાં કોઈ જાણીતી ગ્લોબલ બ્રાન્ડનું પેકેટ જોઈને ગ્રાહક સ્વાભાવિક રીતે માને છે કે દુનિયાના દરેક દેશમાં તેની પ્રોડક્ટ લગભગ એકસરખી હશે. પરંતુ વાસ્તવિકતા થોડી અલગ છે. એક જ બ્રાન્ડના પ્રોડક્ટ્સમાં અલગ-અલગ દેશોમાં ingredients, ખાંડ, મીઠું, ફેટ અને અન્ય ઘટકોનું પ્રમાણ અલગ હોઈ શકે છે. Fanta અને Nestléના Cerelac જેવા પ્રોડક્ટ્સના ઉપલબ્ધ ડેટા આ તફાવતને સ્પષ્ટ કરે છે.

Fantaમાં ખાંડનો મોટો તફાવત

Coca-Colaની સત્તાવાર વેબસાઇટ મુજબ ભારતમાં વેચાતી Fantaમાં 100ml દીઠ 13.7 ગ્રામ કુલ તથા added sugar દર્શાવવામાં આવી છે. બીજી તરફ UKની Fanta Orangeમાં 100ml દીઠ 4.5 ગ્રામ sugar દર્શાવવામાં આવે છે અને તેમાં 3.7% orange juice from concentrate પણ છે. જોકે બંને દેશોની Fantaની formulation અને બજારની જરૂરિયાતો અલગ છે, એટલે માત્ર આ આંકડાથી “એક સારી અને બીજી હલકી” એવો સીધો નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં.

Cerelac મામલે ઉઠ્યો મોટો વિવાદ

સૌથી મોટો વિવાદ Nestléના Cerelacને લઈને થયો હતો. Public Eye અને IBFANના 2024ના વિશ્લેષણમાં વિવિધ દેશોમાં વેચાતા Cerelacના added sugarનું પ્રમાણ સરખાવવામાં આવ્યું હતું. તેમના જણાવ્યા મુજબ ભારતમાં તપાસાયેલા Cerelac ઉત્પાદનોમાં સરેરાશ લગભગ 3 ગ્રામ added sugar પ્રતિ સર્વિંગ મળી હતી, જ્યારે UK અને Germanyમાં સમાન પ્રકારના એક Cerelac wheat productમાં added sugar શૂન્ય દર્શાવાયું હતું.

Nestléએ ભારતમાં શું બદલ્યું?

આ અહેવાલ બાદ ભારતમાં ભારે ચર્ચા અને તપાસની માંગ ઊઠી હતી. ત્યારબાદ Nestlé Indiaએ ભારતમાં 14 નવા Cerelac variants without added sugar લોન્ચ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. એટલે Cerelacનો મુદ્દો માત્ર સોશિયલ મીડિયા દાવા પૂરતો રહ્યો નહોતો, પરંતુ કંપનીના પ્રોડક્ટ પોર્ટફોલિયોમાં પણ ફેરફાર જોવા મળ્યો.

KitKat અને Maggiના દાવા અંગે સાવચેતી

KitKat અને Maggi અંગે પણ ભારત તથા વિદેશી વર્ઝનમાં cocoa, oil અને sodium અંગે સોશિયલ મીડિયામાં ઘણા દાવા ફરતા રહે છે. પરંતુ “ભારતમાં KitKatમાં માત્ર 4.5% cocoa અને UKમાં 22%” અથવા “ભારતમાં Maggiમાં palm oil અને UKમાં sunflower oil” જેવા ચોક્કસ આંકડાઓને વર્તમાન સત્તાવાર product labels વગર નિશ્ચિત તથ્ય તરીકે રજૂ કરવું યોગ્ય નથી. Nestléની સત્તાવાર સાઇટ બંને બજારો માટે અલગ product information દર્શાવે છે, પરંતુ ઉપરોક્ત ચોક્કસ ટકાવારીની પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ સત્તાવાર સ્રોતોમાંથી થઈ શકી નથી.

કંપનીઓ આવું કેમ કરે છે?

એક જ બ્રાન્ડના અલગ દેશોમાં અલગ formulation હોવાના અનેક કારણો હોઈ શકે છે—સ્થાનિક નિયમો, ગ્રાહકોની પસંદગી, ઉપલબ્ધ કાચો માલ, કિંમત, સપ્લાય ચેઇન અને સ્થાનિક બજારની જરૂરિયાતો. તેથી દરેક formulation differenceને “કંપની ગ્રાહકોને છેતરે છે” તરીકે સમજવું યોગ્ય નથી.

પરંતુ જ્યારે કોઈ પ્રોડક્ટમાં ખાંડ, મીઠું અથવા saturated fat જેવા પોષક તત્ત્વોમાં નોંધપાત્ર તફાવત હોય, ત્યારે ગ્રાહકોને તે માહિતી સરળતાથી મળી રહે તે અંગે પારદર્શિતાનો પ્રશ્ન ચોક્કસપણે ઊભો થાય છે.

ભારતમાં Front-of-Pack Labellingની ચર્ચા

આ મુદ્દો ભારતમાં Front-of-Pack Nutrition Labelling (FOPL)ની ચર્ચા સાથે પણ જોડાયેલો છે. FSSAIએ 2022માં Indian Nutrition Rating એટલે કે 0.5થી 5 સ્ટાર સુધીનું rating system પ્રસ્તાવિત કર્યું હતું. સુપ્રીમ કોર્ટના દસ્તાવેજોમાં પણ આ પ્રસ્તાવ અને FOPL અંગેની પ્રક્રિયાનો ઉલ્લેખ છે.

તાજેતરમાં આ મુદ્દે ફરી ચર્ચા તેજ થઈ છે. Reutersના અહેવાલ મુજબ ભારતના proposed front-of-package warning labelsને લઈને food industry અને health experts વચ્ચે મોટો મતભેદ છે.

ગ્રાહકોએ શું ધ્યાન રાખવું?

ગ્રાહક તરીકે સૌથી સરળ રસ્તો છે પેકેટનો આગળનો ભાગ નહીં, પાછળનું nutrition label વાંચવું.

  • Ingredients listમાં શરૂઆતના ઘટકો સૌથી વધુ પ્રમાણમાં હોય છે.

  • Added sugar કેટલી છે તે જુઓ.

  • Sodium/નમકનું પ્રમાણ તપાસો.

  • Saturated fat પર ધ્યાન આપો.

  • “Healthy”, “Natural” કે “Multigrain” જેવા marketing claims કરતાં Nutrition Informationને વધુ મહત્વ આપો.

  • અલગ દેશની પ્રોડક્ટ સાથે સરખામણી કરતા પહેલાં બંનેની 100 ગ્રામ/100ml દીઠ nutrition values સરખાવો.

મહત્વપૂર્ણ: આ સ્ટોરીમાં દર્શાવાયેલા કેટલાક તફાવતો વાસ્તવિક product formulations પર આધારિત છે, પરંતુ દરેક બ્રાન્ડ અંગે “વિદેશમાં સારી અને ભારતમાં હલકી ગુણવત્તા” એવો સામાન્ય નિષ્કર્ષ કાઢવો યોગ્ય નથી.