એક જ દિવસે બે ઐતિહાસિક રથયાત્રા
દર વર્ષે અષાઢ સુદ બીજના પવિત્ર દિવસે ભગવાન જગન્નાથની બે સૌથી પ્રસિદ્ધ રથયાત્રાઓ નીકળે છે. એક ઓડિશાના પુરીમાં અને બીજી ગુજરાતના અમદાવાદમાં. બંને રથયાત્રાઓ લાખો શ્રદ્ધાળુઓની આસ્થાનું કેન્દ્ર છે, પરંતુ તેમની પરંપરા, વિધિ અને ધાર્મિક મહત્વમાં અનેક વિશેષ તફાવતો જોવા મળે છે.
પુરીની રથયાત્રા વિશ્વપ્રસિદ્ધ કેમ?
પુરીની રથયાત્રા વિશ્વની સૌથી મોટી ધાર્મિક યાત્રાઓમાંની એક ગણાય છે. અહીં દર વર્ષે ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રા માટે નવા લાકડાના ત્રણ વિશાળ રથ બનાવવામાં આવે છે. ભગવાન શ્રીમંદિરથી નીકળીને ગુન્ડીચા મંદિર સુધી પહોંચે છે અને થોડા દિવસ બાદ પરત આવે છે. આ યાત્રામાં દેશ-વિદેશમાંથી લાખો ભક્તો જોડાય છે.
અમદાવાદની રથયાત્રાની આગવી ઓળખ
અમદાવાદની રથયાત્રા પુરી બાદ ભારતની બીજી સૌથી મોટી રથયાત્રા માનવામાં આવે છે. અહીં યાત્રા પહેલાં જલયાત્રા, ત્યારબાદ અનાસર (ઓસડ) અને નેત્રોત્સવ જેવી પરંપરાઓ ઉજવાય છે. યાત્રા દરમિયાન ભગવાન જગન્નાથ પોતાના મોસાળ સરસપુર પધારે છે, જ્યાં ભક્તો માટે મહાપ્રસાદની વિશેષ વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે. સમગ્ર માર્ગ પર હિન્દુ-મુસ્લિમ સમાજ દ્વારા કોમી એકતાના દર્શન પણ જોવા મળે છે.
અમદાવાદની અનોખી પરંપરાઓ
અમદાવાદ રથયાત્રાની શરૂઆત પહેલાં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી દ્વારા સોનાની સાવરણીથી 'પહિંદ વિધિ' કરવામાં આવે છે, જે સમાનતાનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. યાત્રામાં વિવિધ અખાડાઓના કરતબ, ભજન-કીર્તન, ઝાંખીઓ અને પરંપરાગત કાર્યક્રમો વિશેષ આકર્ષણ બને છે. ભગવાનના દર્શન માટે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ માર્ગ પર ઉમટી પડે છે.
બંને રથયાત્રાનું આગવું મહત્વ
પુરી અને અમદાવાદ બંને રથયાત્રાઓ ભગવાન જગન્નાથ પ્રત્યેની અખૂટ આસ્થાનું પ્રતિક છે. પુરીની યાત્રા વૈશ્વિક ધાર્મિક મહત્ત્વ ધરાવે છે, જ્યારે અમદાવાદની યાત્રા ગુજરાતની સંસ્કૃતિ, પરંપરા અને સામાજિક એકતાનું જીવંત પ્રતિબિંબ બની ગઈ છે. એક જ દિવસે યોજાતી હોવા છતાં બંને યાત્રાઓ પોતાની આગવી ઓળખ અને વિશેષ પરંપરાઓ માટે જાણીતી છે.