‘સેકન્ડ ક્લાસ દરજ્જો નહીં ચાલે’, વીટો પાવર વિના UNSCનું કાયમી સભ્યપદ ભારતને મંજૂર નહી.

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં સુધારા અને કાયમી સભ્યપદના મુદ્દે ભારતે પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કર્યું છે. ભારતે કહ્યું છે કે વીટો પાવર વિના કાયમી સભ્યપદ આપવાની વ્યવસ્થા સ્વીકાર્ય નથી, કારણ કે તેનાથી નવા કાયમી સભ્યોને હાલના પાંચ કાયમી સભ્યોની સરખામણીમાં ઓછા અધિકારો મળશે. ભારતની માગ છે કે સુરક્ષા પરિષદમાં સુધારા થાય તો કાયમી સભ્યોને સમાન અધિકાર અને જવાબદારીઓ મળવી જોઈએ.

વીટો પાવર વિના કાયમી સભ્યપદનો વિરોધ

સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ભારતના કાયમી પ્રતિનિધિ રાજદૂત હરીશ પર્વથનેનીએ સુરક્ષા પરિષદમાં સુધારા અંગેની ચર્ચા દરમિયાન વીટો પાવરનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. ભારતના મતે, જો વીટોનો અધિકાર ચાલુ રાખવામાં આવે તો સુધારા બાદ કાયમી સભ્ય બનનારા દેશોને પણ આ અધિકાર મળવો જોઈએ. વીટો પાવર વિના કાયમી સભ્યપદ આપવાથી હાલની અસમાનતા દૂર થવાને બદલે વધુ મજબૂત થઈ શકે છે.

પાંચ કાયમી સભ્યોની સત્તા પર ચર્ચા

હાલ સુરક્ષા પરિષદમાં અમેરિકા, રશિયા, ચીન, બ્રિટન અને ફ્રાન્સ કાયમી સભ્યો છે. આ પાંચ દેશોને વિશેષ વીટો પાવર મળેલો છે. ભારતનું કહેવું છે કે કાયમી સભ્યોની નવી શ્રેણી ઊભી કરવાથી નિર્ણય લેવાની સત્તામાં મૂળભૂત ફેરફાર નહીં થાય. સાથે જ, કાયમી અને અસ્થાયી સભ્યપદ વચ્ચેનો તફાવત જળવાઈ રહેશે. ભારતે સુરક્ષા પરિષદમાં સમાનતા અને વાસ્તવિક સુધારાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.

1965ના વિસ્તરણનો ઉલ્લેખ

ભારતે સુરક્ષા પરિષદના 1965ના વિસ્તરણનો દાખલો આપતાં જણાવ્યું કે તે સમયે અસ્થાયી સભ્યોની સંખ્યા છથી વધારીને દસ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ કાયમી સભ્યોની સંખ્યા પાંચ જ રહી હતી. ભારતના મતે, સુરક્ષા પરિષદના કદમાં ફેરફાર કરતી વખતે માત્ર સભ્યોની સંખ્યા વધારવી પૂરતી નથી. કાયમી સભ્યપદ, વીટો પાવર, પ્રાદેશિક પ્રતિનિધિત્વ અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા જેવા મુદ્દાઓ પર પણ સાથે વિચાર કરવો જરૂરી છે.

ભારતની કાયમી સભ્યપદ માટેની માગ

ભારત લાંબા સમયથી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં સુધારા અને કાયમી સભ્યપદના વિસ્તરણની માગ કરી રહ્યું છે. ભારતનું માનવું છે કે 1945માં રચાયેલી સુરક્ષા પરિષદમાં આજની વૈશ્વિક રાજકીય અને આર્થિક વાસ્તવિકતાઓનું પૂરતું પ્રતિનિધિત્વ થતું નથી. ભારતે સુધારા માટે સ્પષ્ટ સમયમર્યાદા અને લેખિત દરખાસ્તો આધારિત વાટાઘાટો શરૂ કરવાની જરૂરિયાત પણ રજૂ કરી છે.

સરળ ભાષામાં સમજીએ: વીટો પાવર શું છે?

વીટો પાવર એટલે સુરક્ષા પરિષદના પાંચ કાયમી સભ્યોને મળેલો વિશેષ અધિકાર. ચોક્કસ પ્રકારના મહત્ત્વના પ્રસ્તાવ પર આ પાંચમાંથી કોઈ એક દેશ નકારાત્મક મત આપે તો પ્રસ્તાવ પસાર થતો અટકી શકે છે, ભલે અન્ય સભ્યો તેને સમર્થન આપતા હોય.

ભારતનો મુખ્ય સવાલ એ છે કે જો નવા દેશોને કાયમી સભ્ય બનાવવામાં આવે, તો તેમને પણ હાલના કાયમી સભ્યો જેવા અધિકારો મળશે કે નહીં. ભારત વીટો પાવર વિના કાયમી સભ્યપદને અસમાન વ્યવસ્થા માને છે.