ભૂતાનમાં ગ્લેશિયર લેક ફાટતાં બંગાળ-આસામમાં હાઈ એલર્ટ, 10 હજારથી વધુ લોકોનું સ્થળાંતર
ભારતના પાડોશી દેશ ભૂતાનમાં શિંતાફૂ ગ્લેશિયર સરોવરમાંથી અચાનક પાણીનો વિશાળ પ્રવાહ છૂટતાં ભારતના ઉત્તર-પૂર્વીય વિસ્તારોમાં પૂરની ચિંતા ઊભી થઈ હતી. ભૂતાનના ગાસા જિલ્લામાં સર્જાયેલી આ ઘટનાને પગલે પશ્ચિમ બંગાળના અલીપુરદ્વાર અને આસામના ધુબરી સહિતના વિસ્તારોમાં તંત્રએ એલર્ટ જાહેર કર્યું હતું. સંકોશ નદીના કાંઠે રહેતા હજારો લોકોને સાવચેતીના ભાગરૂપે સુરક્ષિત સ્થળોએ ખસેડવામાં આવ્યા હતા. જોકે, 30 ઓક્ટોબરની સાંજ સુધીમાં નદીનું પાણી ઘટવા લાગતાં તાત્કાલિક પૂરની આશંકા ઓછી થઈ હતી.
શિંતાફૂ સરોવરમાંથી પાણીનો મોટો પ્રવાહ
29 ઓક્ટોબરની સાંજે ભૂતાનના ગાસા જિલ્લાના લુંગો વિસ્તારમાં આવેલા શિંતાફૂ સરોવરમાંથી અચાનક પાણીનો મોટો પ્રવાહ છૂટ્યો હતો. આ ઘટનાને ગ્લેશિયર લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ એટલે કે GLOF તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. સરોવરમાંથી નીકળેલું પાણી મો ચુ અથવા મોફુ નદીના પ્રવાહ સાથે આગળ વધીને સંકોશ નદી તરફ પહોંચ્યું હતું. આ પાણીના પ્રવાહને કારણે ભૂતાનમાં રસ્તા અને પુલોને નુકસાન થયું હતું.
બંગાળમાં 10 હજારથી વધુ લોકોનું સ્થળાંતર
પાણીના પ્રવાહને પગલે પશ્ચિમ બંગાળના અલીપુરદ્વાર જિલ્લામાં સંકોશ નદીના કાંઠે રહેતા લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવાની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી હતી. અંદાજે 10થી 12 હજાર લોકોને સલામત સ્થળે પહોંચાડવામાં આવ્યા હતા. રાહત કેન્દ્રો તરીકે શાળાઓ અને અન્ય જાહેર ઇમારતોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. લોકોને પીવાનું પાણી, ખોરાક અને જરૂરી સુવિધાઓ પૂરી પાડવાની વ્યવસ્થા પણ કરવામાં આવી હતી.
આસામ અને ઉત્તર બંગાળમાં તંત્ર એલર્ટ
પૂરની સંભવિત અસરને ધ્યાનમાં રાખીને આસામના ધુબરી અને કોકરાઝાર તેમજ પશ્ચિમ બંગાળના અલીપુરદ્વાર, જલપાઈગુડી અને કૂચબિહારના સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં સતર્કતા વધારવામાં આવી હતી. NDRF અને SDRFની ટીમોને તૈયાર રાખવામાં આવી હતી. નદી કાંઠે રહેતા લોકોને ઊંચાણવાળા સ્થળે જવા અને વહીવટી તંત્રની સૂચનાઓનું પાલન કરવા જણાવાયું હતું.
પાણીનું સ્તર ઘટતાં તાત્કાલિક ખતરો ઓછો થયો
30 ઓક્ટોબરે સંકોશ નદીના પાણીના સ્તરમાં શરૂઆતમાં વધારો નોંધાયો હતો, પરંતુ બાદમાં પાણી ઘટવા લાગ્યું હતું. આસામના કેટલાક અધિકારીઓએ પણ સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં હાલ પૂર કે પાણી ભરાવાની સ્થિતિ ન હોવાનું જણાવ્યું હતું. પશ્ચિમ બંગાળમાં પણ પાણી ઘટતાં કેટલાક સ્થળાંતરિત લોકો પોતાના ઘરે પરત ફરવા લાગ્યા હતા. ઉપલબ્ધ અહેવાલો મુજબ આ ઘટનામાં ભારતના અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં મોટા પાયે જાનહાનિ કે નુકસાન નોંધાયું નહોતું. જોકે, ભૂતાનમાં રસ્તા અને પુલોને થયેલા નુકસાનનું મૂલ્યાંકન ચાલુ હતું.
GLOF શું છે અને જોખમ કેમ વધે છે?
હિમાલયના ઊંચા વિસ્તારોમાં ગ્લેશિયર પીગળવાથી સરોવરો બને છે. આવા સરોવરોમાં પાણીનો જથ્થો વધે અને કુદરતી બંધ તૂટી જાય અથવા પાણી અચાનક બહાર નીકળે તો વિશાળ પૂર સર્જાઈ શકે છે. આ ઘટનાને GLOF કહેવામાં આવે છે. પહાડી વિસ્તારોમાં પાણી ઝડપથી નીચેની તરફ ધસી આવતું હોવાથી નદી કાંઠે વસતા વિસ્તારો માટે જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.